Artikelen

Een kind dat midden in de nacht wakker wordt, de lakens van het bed haalt en in de wasmand stopt en vervolgens verder gaat slapen op de vloer, allemaal om pesterijen of een afgang te vermijden. En datzelfde kind ontwijkt logeerpartijtjes en zal ook nooit vriendjes of vriendinnetjes uitnodigen om te blijven slapen. Zo hoort het toch niet? En hoewel het probleem zich bij de meeste kinderen niet iedere nacht voordoet, is het toch een aanslag op het zelfvertrouwen en zelfbeeld. Maar wat kun je eraan doen?

Wat is bedplassen?

De medische term voor bedplassen is enuresis nocturna. Hiervan wordt gesproken wanneer een kind na de kleutertijd ‘s nachts nog op een onjuiste plaats (het bed) een volledige plas doet, zonder dat er sprake is van een lichamelijke oorzaak. Meestal gebeurt het in de slaap. Volgens de Amerikaanse Nierstichting gaat het om zo’n 10% van alle kinderen, dat zijn alleen in Nederland al zo’n 200.000 kinderen! Bedplassen komt vaker voor bij jongens dan bij meisjes en ook vaker bij eerstgeborenen dan bij hun jongere broertjes of zusjes. Er is ook een duidelijke erfelijkheidsfactor.

Wat is de oorzaak?

Bedplassen kan worden veroorzaakt door een of meerdere factoren. Dit zijn o.a. beperkte blaascontrole, een blaas die spastisch is, stress, angst, een infectie aan de urinewegen, teveel drinken, diabetes, of een ziekte die te maken heeft met de ruggenmerg of de bekkenspieren – al komt dit laatste maar heel weinig voor. Meestal heeft het echter te maken met de blaasontwikkeling van een kind dieachterloopt bij zijn algehele lichaamsontwikkeling.

Naast deze oorzaken speelt ook erfelijkheid een rol. Volgens Dr. Stephen Sheldon, leidend arts van de Afdeling Slaapmedicatie op het kinderziekenhuis in Chicago, Amerika, is het niet duidelijk waarom dit is. Maar het staat wel vast dat dit verband bestaat. “Als een of beide van de ouders vroeger last hadden van bedplassen, is de kans dat hun kind dat ook doet aanzienlijk groter”, zegt hij. “Er zijn meerdere ziektes en aandoeningen die te maken hebben met bedplassen, die in de familie worden doorgegeven. Daarom is het zo moeilijk om precies te bepalen wat er nu erfelijk is, maar we weten inmiddels wel dat het zo is.”

“Mijn zoon van 10 heeft altijd al in bed geplast”, zegt Denise, een moeder uit New Jersey, Amerika. “Zijn vader en meerdere tantes deden dat ook tot in hun tienerjaren. Het lijkt wel alsof het bij hun afkomst hoort. We hebben er nooit een halszaak van gemaakt en hem laten weten dat het heel vaak voorkomt. Als het hem hoog zit en hij om hulp vraagt, overleggen we de mogelijkheden. Aan hem de keus of hij er een van wil uitproberen.”

De weerslag op kinderen

Bedplassende kinderen worden vaak overmand door schaamtegevoel. Ze zijn immers oud genoeg om zich te realiseren dat ze eigenlijk niet meer horen te bedplassen. Het voelt alsof ze geen grip hebben op het hele fenomeen. Na ieder ongelukje schamen ze zich weer. Dit heeft vaak grote invloed op het zelfvertrouwen en tast hun eigenwaarde aan.

Volgens Dr. Sheldon hebben deze gevoelens ook nog een nasleep als het kind al wat ouder is. “Een kind dat last heeft van bedplassen, ervaart allerlei emoties”, zegt hij. “En of dat nu schaamte of angst is, dit soort gevoelens hebben ook hun weerslag buiten de slaapkamer. Een kind dat in bed plast kan zich een mislukkeling voelen, omdat het zijn eigen lichaam niet onder controle heeft. Dit kan van invloed zijn op hoe het kind meedoet met sportactiviteiten, met vriendjes of op uitjes. Bedplassen heeft een veel grotere impact dan alleen het moment waarop het gebeurt.”

“Mijn dochter is nu 5 en heeft vaak een ongelukje als ze zich gestrest voelt”, aldus Crystel, een moeder in Clemson, Amerika. “De onrust die ze voelt nadat ze in haar bed heeft geplast, werkt ook door in haar dagelijkse leven. Het enige wat wij kunnen doen is heel veel geduld hebben. Ze is erg gevoelig en daar houden we rekening mee bij alles wat ze doet. Wij zorgen dat het bed weer droog wordt en wisselen de lakens. Alles komt weer schoon uit de was en een knuffel erbij maakt alles weer goed”.

Jouw reactie erop

Een van de meest belangrijke factoren bij het bedplassen, is hoe de ouders ermee omgaan. Volgens Paul Coleman, auteur van het boek “How to Say It to Your Kids”, kan een strenge aanpak de zaak alleen maar erger maken. “Het is belangrijk om het kind te leren met zijn probleem om te gaan, zonder dat je nog meer schaamtegevoel veroorzaakt. Het kind voelt zich misschien al ongemakkelijk en als je het verkeerd aanpakt, wordt dat nog erger. Zo raken zowel ouder als kind in een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is”.

Hoe moet je dan als ouder met het probleem omgaan? Coleman raadt aan om vertrouwen te geven. “Empathie is erg belangrijk”, zegt Coleman. “Laat het kind weten dat je begrijpt dat hij of zij overstuur is en dat ze niet alleen staan in deze zaak. Stel ze gerust met het feit dat ze gewoon normale kinderen zijn en dat je ze zult helpen om het te overwinnen. Biedt je hulp aan. Als het bed nat is, zeg dan ‘Oké, haal jij de lakens even af, dan pak ik een nieuwe set.’ Daar kun je heel ontspannen mee omgaan. Geen probleem als het kind zich schaamt en dat liever zelf doet. En het is ook geen probleem als je tegen je kind vertelt dat het dit zelf moet doen, omdat de ouders te moe zijn. Maar het opmaken van het bed mag nooit als een straf worden beschouwd. Dat is echt de verkeerde toon. Door je kind het bed te laten opmaken, verhelp je de enuresis echt niet.”

Hulp bij bedplassen

Voor ieder kind is bedplassen een ander probleem. Voor sommigen is het gewoon een fase waar ze overheen groeien. Anderen hebben professionele hulp nodig. Er zijn verschillende dingen die je als ouder thuis kunt doen om het bedplassen aan te pakken.

Volgens Dr. Sheldon is het beperken van het drinken twee uur voor het slapengaan, een van de eerste dingen die je kunt doen. Iedere vloeistof wordt omgezet in urine, dus ‘s avonds rustig aan doen met drinken, kan ongelukjes helpen voorkomen. “Als kinderen geen last hebben van een aandoening als diabetes of snel last hebben van uitdroging, kan het beperken van het drinken heel goed werken”, zegt hij.

Wat ook goed kan helpen, is er een gewoonte van maken dat je kind net voor het slapengaan, even naar de WC gaat. Volgens Dr. Sheldon kan dat al snel één ongelukje per week schelen. Ook kunnen de ouders het kind midden in de nacht – na een uur of vier slapen – wakker maken om weer naar de WC te gaan. Deze techniek kan er ook voor zorgen dat het kind dit op een gegeven moment uit zichzelf gaat doen. En dus ervoor zorgen dat bedplassen minder vaak gebeurt.

Het gebruik van absorberende onderbroekjes is ook een goede aanpak. Een kind voelt zich veel beter en zelfverzekerder als het droog wakker wordt. En met zo’n broekje aan, kan je kind met gerust hart uit slapen gaan of andere kinderen uitnodigen voor logeerpartijtjes. Zonder zich zorgen te maken.

Ouders zouden iedere mogelijkheid om hun kind te helpen, moeten aangrijpen, volgens Dr. Sheldon. “Kleine dingetjes kunnen soms al heel goed helpen om het bedplassen te verminderen. Maar lukt het je als ouder niet om er grip op te krijgen, wees dan niet te bescheiden om er hulp bij te halen.”

Als je kind meer nodig heeft om over het bedplassen heen te groeien, praat dan eens met je huisarts. Er zijn behandelingen zoals blaastraining of medicatie voor het naar bed gaan. Op basis van de frequentie en regelmatigheid van het bedplassen, kan voor ieder kind een individuele behandeling worden gemaakt.